De namen van de eerste schoolmeesters op de school bij de kerk zijn helaas niet te achterhalen, dus tussen 1586 en 1602. Maar op 16 oktober 1602 is er een schoolmeester( tevens koster) benoemd met een franse naam Jaques Ameries, een vluchteling uit de zuidelijke Nederlanden of Frankrijk. Hij blijft aan tot 1615.
Hij wordt opgevolgd door Velten Veltens, die het werk van koster en schoolmeester 30 jaar volhoudt, tot 1645 dus, waarna hem de krachten langzaam begeven…..!
Ik weet geen man te noemen uit de 17e eeuw, van wie zoveel werd gevraagd als de schoolmeester.
6 dagen in de week was er school, een vrije Zaterdag was nog onbekend. In die 6 dagen moest hij les geven aan kinderen van verschillende leeftijden en hun vooruitgang laten boeken. Vanachter zijn katheder moest hij beurtelings uitleggen, vragen stellen, beoordelen, overhoren, etc. etc. En soms moest hij terechtwijzen en straffen.
En dan zijn er nog de werkzaamheden buiten schooltijd…..!
Als de jeugd naar buiten gestormd is, bergt de meester de leien en schrijfboeken op, de schrijfvoorbeelden en de rekenboekjes. Dan snijdt hij de ganzeveerschachten bij, want anders kan er de volgende dag niet geschreven worden.
Vervolgens ordent hij even ’t winkeltje bij hem thuis, want hij is ook handelaar in alle schoolbenodigdheden.
Hij is dus ook koster van de kerk. Er bestonden verschillende redenen voor de samenvoeging van de werkzaamheden, zowel van geestelijke en materiele aard. Wie kon beter het kostersambt vervullen, dan de geletterde schoolmeester, die dus lezen, schrijven en zingen kon.
Maar ook het lage inkomen maakte het nodig, dat er voor hem bijkomende verdiensten waren, zoals het kostersambt.
In 1640 was zijn taak duidelijk omschreven: op zondag de kerkdeuren openen en sluiten, in de wintertijd zorgen voor de hete kooltjes voor de test in de stoof van de kerkgangers. Het zijn niet alleen vrouwen maar ook mannen, die de warme stoof op prijs stellen. Hij beklimt ’t voorlezersgestoelte en leest voor wat er op het briefje van de dominee staat: de Wet des Heren, een heel hoofdstuk uit de Statenbijbel, die enkele jaren eerder, nl. in 1637 verschenen is.
Ik zal in het kort beschrijven wat z’n verdere taken zijn. Hij zingt de psalmen met duidelijke stem, want er was nog geen orgel. Pas in 1868 kwam er een orgel in onze kerk. Hij moet na de dienst ter beschikking zijn van de kerkeraad, op donderdagavonden in de koude maanden zorgt hij voor turfvuur in de consistorie, hij voert bestellingen van de dominee uit, hij moet het kerkgebouw schoon houden, de kaarsen snuiten en de stompjes vervangen door nieuwe kaarsen, hij moet administratief werk doen, de kerkeboeken moeten bijgehouden worden, het doopregister, het lidmatenboek en het graf boek. Alles bewaart hij in een grote kist in zijn huis. Voor nieuwjaarsdag laat hij de gemeente weten, dat de oude zitplaatsenhuur vervallen is en zelf gaat hij in Aalsmeer in ’t nieuwe jaar rond om de nieuwe huur te innen.
Voor het geld , dat de gemeente toekomt, legt hij verantwoording af bij de kerkmeesters. Het geld uit de armenbus draagt hij voor 50% af aan de diakenen en de andere 50% aan de armmeesters.
De koster-schoolmeester is in veel gevallen ook nog eens doodgraver en daar komt ook veel voor kijken, hij delft de graven, overluidt de dode en hij verhuurt ’t lijkkleed en doet alles wat een vroom en oprecht gravenmaker behoort te doen. Hij staat oa met de armenbus op de brug van het kerkhof te collecteren.
Hij onderhoudt ’t kerkhof, hij maait het gras, hij zandt het pad, een verzakte grafsteen hoogt hij weer op, tenminste als de grafrechten betaald zijn en verder bergt hij het oude gebeente in het ‘bekkeneelhuisje’.
Ik ben zeker, dat de lijst nog niet volledig is, maar ik laat het hier bij! Het zal jullie echter duidelijk zijn, dat de schoolmeester/koster/doodgraver/etc. deze duizendpoot meer dan iemand anders aangewezen was op de werkkracht en toewijding van een liefhebbende echtgenote……..!
Zij moet hem wel bijgesprongen zijn, waar dat maar even mogelijk en noodzakelijk was en zo hebben ze samen voor een redelijk inkomen kunnen zorgen. Hulde aan Velten Veltens en allen, die hem opvolgden als schoolmeester-koster in de school bij de kerk in Aalsmeer!
lekker nummer hoor!